Fake newsy i dezinformacja – młodzież uczy się, jak nie dać się manipulacji
Czy potrafimy odróżnić błąd od celowej manipulacji? I czy zawsze wiemy, kto oraz po co publikuje daną informację? Między innymi na te pytania szukali odpowiedzi uczniowie ZSOiO w Pruszczu Gdańskim podczas warsztatów „Fake newsy i dezinformacja”, które odbyły się 2 marca.
Spotkanie poprowadził Piotr Aszyk, a wydarzenie zainaugurowało projekt biblioteki „Być obywatelem w świecie AI”.
Od testu do konkretów
Warsztaty rozpoczęły się krótkim testem z wykorzystaniem telefonów komórkowych. Ćwiczenie szybko pokazało, jak łatwo ulec emocjom i jak rzadko w pierwszym odruchu sprawdzamy źródło informacji.
Prowadzący podkreślał, że fake newsy to nie tylko pojedyncze fałszywe wpisy, ale czasem całe narracje budowane po to, by:
- wzbudzać silne emocje,
- zdobywać zasięgi i kliknięcia,
- wpływać na opinię publiczną,
- osiągać konkretne korzyści wizerunkowe lub polityczne.
Kluczowe pytania: Czy to prawda? Skąd to wiemy? Jakie są dowody? I – najważniejsze – po co ta informacja została opublikowana?
Trzy oblicza wprowadzania w błąd
Podczas spotkania omówiono trójpodział problematycznych treści:
- Misinformation – fałsz rozpowszechniany bez złej intencji.
- Disinformation – fałsz publikowany celowo, by wprowadzić w błąd.
- Malinformation – prawdziwe informacje użyte w manipulacyjny sposób, np. wyrwane z kontekstu.
Uczniowie poznali też najczęstsze techniki manipulacji: clickbaitowe nagłówki („Szok!”, „Media milczą!”), granie na strachu i złości, wyrywanie cytatów z kontekstu, fałszywych „ekspertów”, zmanipulowane wykresy czy materiały tworzone przy użyciu generatywnej AI.
Zanim udostępnisz – zatrzymaj się
Kluczowym elementem warsztatów była praktyka weryfikacji informacji. Prowadzący zachęcał do stosowania prostej zasady: STOP – THINK – CHECK:
- Zatrzymaj się.
- Sprawdź źródło.
- Poszukaj potwierdzenia w innych wiarygodnych miejscach.
- Dotrzyj do źródła pierwotnego.
Jeśli nie masz pewności – nie udostępniaj.
O projekcie
Warsztaty są częścią projektu biblioteki „Być obywatelem w świecie AI”, w ramach którego 150 uczniów pruszczańskich szkół ponadpodstawowych zdobędzie praktyczne kompetencje w zakresie rozpoznawania dezinformacji, krytycznej analizy treści i odpowiedzialnego korzystania z technologii. Projekt został sfinansowany ze środków Fundacja ORLEN w ramach programu grantowego pt. „Moc odpowiedzialności”.
