Człowiek — obywatel w świecie AI
W murach Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 1 oraz Zespołu Szkół Ogólnokształcących i Ogrodniczych w Pruszczu Gdańskim 4 i 5 marca odbył się cykl wyjątkowych spotkań z Bogusiem Janiszewskim, cenionym autorem książek popularnonaukowych dla dzieci i młodzieży. Wydarzenie, zorganizowane przez Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną w Pruszczu Gdańskim, zostało zrealizowane w ramach grantu „Moc odpowiedzialności” ufundowanego przez Fundację Orlen. Tematem przewodnim był wpływ sztucznej inteligencji na nasze życie i postrzeganie rzeczywistości.
AI jako lustro naszych doświadczeń
Podstawową tezą spotkania było stwierdzenie, że sztuczna inteligencja jest lustrem naszych doświadczeń. AI nie posiada własnej moralności ani świadomości – ona korzysta z tego, co my, ludzie, jej dostarczamy. Skoro my mamy tendencję do zaburzania swojego samopoczucia i ulegania mechanizmom przekory, AI przejmuje te schematy. Problem z AI nie leży w samej technologii, lecz w tym, czym ją „karmimy”.
Pułapki myślenia i torowanie umysłu
Boguś Janiszewski przybliżył młodzieży ciekawostki dotyczące budowy i funkcjonowania naszego mózgu. Dzięki różnym doświadczeniom mieli szansę zaobserwować na własnym przykładzie, jak nasze mózgi łatwo ulegają manipulacjom. Na szczególne podkreślenie zasługuje mechanizm, w którym kontekst (np. obniżka ceny czy konkretne słowo) ustawia nasze dalsze myślenie. Jest on nazywany torowaniem umysłu. Nasz mózg dąży do uproszczeń i szybkich ocen. W ten sposób łatwo ulegamy algorytmom, które „podpowiadają” nam gotowe rozwiązania, zdejmując z nas trud samodzielnego myślenia.
Czy AI potrafi wartościować?
Autor podkreślił, że sztuczna inteligencja nie posiada empatii ani zrozumienia kontekstu społecznego. Nie potrafi „pójść do schroniska i poczuć żalu”. Reaguje jedynie na dane. Jeśli algorytm widzi, że coś się sprzedaje, będzie to promował, nie zważając na etykę. Dlatego tak ważne jest, abyśmy to my zachowali krytycyzm i nie pozwolili maszynom myśleć za nas.
Jak żyć w świecie maszyn?
Podczas warsztatów uczniowie pracowali w grupach, wcielając się w różne role: sceptyków, entuzjastów, proroków czy pesymistów. Wspólnie szukano odpowiedzi na pytanie: Jak żyć samodzielnie, gdy maszyna myśli za nas?
Bądź czujny i myśl samodzielnie
Uczniowie wyszli z warsztatów ze wskazówkami:
- Bądź czujny – zauważaj, kiedy technologia próbuje tobą manipulować.
- Myśl samodzielnie. Nie przyjmuj gotowych odpowiedzi bez weryfikacji.
- Pamiętaj o perspektywie, bo prawda często zależy od punktu widzenia, a AI pokazuje nam tylko wycinek rzeczywistości, oparty na statystyce.
Z mądrością w świat technologii
Spotkania miały charakter warsztatowy. Młodzież została zachęcona do wyrażania własnego zdania i dzielenia się doświadczeniami związanymi z wykorzystywaniem sztucznej inteligencji na co dzień. Uczniowie wyszukiwali informacje za pomocą AI. Obserwowali, jak poprzez zadanie tych samych pytań, ale z wykorzystaniem różnych kontekstów, można uzyskać odmienne odpowiedzi. Podczas warsztatów mieli okazję w sposób praktyczny dowiedzieć się, w jaki sposób należy postępować ze sztuczną inteligencją. Bo dziś, będąc odpowiedzialnym obywatelem, trzeba umieć posługiwać się otaczającą nas technologią z mądrością.
